Valmiri kishte vite që nuk e duronte dot atë portret.
Nuk e dinte pse, por sa herë që kalonte në korridorin e madh të rezidencës, sytë i shkonin gjithmonë aty. Ishte një pikturë e vjetër, e vendosur mbi oxhakun prej guri, në një kornizë të rëndë ngjyrë ari. Në të ishte një djalë rreth gjashtë vjeç, me flokë të errët, një këmishë të bardhë dhe një buzëqeshje të vogël.
Portreti ishte bërë shumë vite më parë.
Aq shumë vite, sa Valmiri ndonjëherë mendonte se fytyra e atij fëmije ishte bërë pjesë e shtëpisë.
Por ajo fytyrë nuk ishte thjesht një kujtim.
Ishte një pyetje.
Një pyetje që Valmiri e kishte shmangur për më shumë se tridhjetë vjet.
Atë pasdite, në rezidencë kishte ardhur një grua e re për të punuar si shërbëtore. Quhej Yllka. Ishte rreth të dyzetave dhe kishte ardhur nga një qytet i vogël, pasi kishte dëgjuar nga një e njohur se familja e Valmirit kërkonte dikë për mirëmbajtjen e shtëpisë.
Yllka kishte qenë e qetë që nga dita e parë.
Nuk fliste shumë, nuk bënte pyetje dhe nuk ndërhynte në punët e familjes.
Por atë pasdite ndodhi diçka që ndryshoi gjithçka.
Valmiri po zbriste shkallët kur dëgjoi një zë nga korridori.
— Zotëri…
Ai u ndal.
Zëri i Yllkës ishte i çuditshëm.
Valmiri u kthye.
Gruaja po qëndronte poshtë portretit.
Njëra dorë i ishte vendosur mbi gojë, ndërsa me dorën tjetër po mbante përparësen.
— Çfarë ndodhi? — pyeti Valmiri.
Yllka nuk u përgjigj menjëherë.
Ajo vetëm vazhdonte të shikonte portretin.
Pastaj iu mbushën sytë me lot.
— Zotëri… ky djalë…
Valmiri u afrua.
— Çfarë ka ky djalë?
Yllka ngriti sytë drejt tij.
— Unë e kam njohur.
Valmiri mbeti pa lëvizur.
— Çfarë do të thuash?
— E kam njohur kur ishte fëmijë.
Valmiri mendoi se mos gruaja po ngatërronte dikë tjetër.
— Është e pamundur. Ky portret është i vëllait tim.
Yllka u zbeh.
— Vëllai juaj?
— Po.
— Atëherë… është ai.
Valmiri ndjeu një shtrëngim në gjoks.
Për disa sekonda, askush nuk foli.
Në fund, ai pyeti:
— Si e njihje?
Yllka uli kokën.
— Jetonim bashkë në jetimore.
Fjala “jetimore” ra në korridor si një gur.
Valmiri nuk kishte dëgjuar atë fjalë në lidhje me vëllain e tij për më shumë se tridhjetë vjet.
Vëllai i tij quhej Enis.
Ishte vetëm pesë vjeç kur ishte zhdukur.
Atëherë Valmiri ishte dhjetë vjeç.
E mbante mend atë ditë sikur të kishte ndodhur dje.
Ishte një e diel e zakonshme.
Nëna e tyre, Afërdita, kishte përgatitur drekën dhe babai, Burimi, kishte dalë me dy djemtë në qytet. Enisi kishte kërkuar të ndalonte te parku.
Valmiri po luante me topin.
Enisi po vraponte pas tij.
Dhe pastaj, për disa minuta, Valmiri e humbi nga sytë.
Kur u kthye, Enisi nuk ishte më aty.
Nëna bërtiti.
Babai vrapoi nga njëra anë në tjetrën.
Policia erdhi.
U kontrollua parku, rrugët, spitalet, lagjet përreth.
Por Enisi nuk u gjet kurrë.
Familja u shkatërrua.
Afërdita nuk e pranoi kurrë se djali i saj mund të kishte vdekur.
Çdo mbrëmje ajo linte dritën e verandës ndezur.
— Nëse Enisi kthehet natën, duhet ta gjejë shtëpinë, — thoshte.
Burimi, nga ana tjetër, heshti.
Ai nuk fliste më për djalin.
Vetëm Valmiri vazhdonte të kërkonte.
Por vitet kaluan.
Pastaj babai vdiq.
Nëna u sëmur.
Dhe një ditë, edhe ajo u largua nga kjo botë duke mbajtur në dorë një fotografi të vogël të Enisit.
Para se të vdiste, ajo i kishte thënë Valmirit:
— Mos e harro.
Valmiri nuk e kishte harruar.
Asnjëherë.
Por tani, pas gjithë atyre viteve, një grua që kishte punuar vetëm disa ditë në shtëpinë e tij po i thoshte se e kishte njohur Enisin në jetimore.
— Më trego gjithçka, — tha Valmiri.
Yllka u ul në karrigen pranë murit.
— Unë isha dhjetë vjeç kur shkova në atë jetimore. Ai ishte pak më i vogël. Quhej Enis, por atje nuk i besonin emrit të tij.
— Pse?
— Sepse dokumentet thoshin se prindërit e tij kishin vdekur.
Valmiri u shtang.
— Prindërit e tij nuk kishin vdekur.
— E di.
— Atëherë pse shkruhej kështu?
Yllka ngriti supet.
— Sepse dikush e kishte futur aty me ato dokumente.
Valmiri ndjeu se këmbët po i dobësoheshin.
— A e dinte Enisi kush ishte?
— Ai dinte shumë pak. Por një gjë nuk e harronte kurrë.
— Çfarë?
Yllka pa përsëri portretin.
— Vëllanë e tij.
Valmiri mbylli sytë.
— Çfarë thoshte?
Yllka buzëqeshi mes lotëve.
— Thoshte se kishte një vëlla më të madh. Dhe thoshte se një ditë do të vinte ta merrte.
Valmiri u mbështet te muri.
Në mendje iu kthye një kujtim i vjetër.
Ai ishte dhjetë vjeç.
Enisi ishte pesë.
Të dy ishin ulur në kopsht.
Enisi kishte qarë sepse kishte rrëzuar gjurin.
Valmiri e kishte përqafuar dhe i kishte thënë:
— Mos ki frikë. Unë jam këtu.
Enisi kishte ngritur kokën.
— Ti do më mbrosh gjithmonë?
— Gjithmonë.
Ishte premtimi i fundit që Valmiri i kishte bërë vëllait të tij.
Dhe tani, pas tridhjetë vitesh, kuptoi se ndoshta Enisi kishte pritur vërtet që ai ta mbante.
— Çfarë ndodhi me të? — pyeti ai.
Yllka heshti.
— Nuk e di ku është tani.
Valmiri e shikoi drejt.
— Çfarë do të thotë “nuk e di”?
— Sepse ai u largua nga jetimorja.
— Kur?
— Kur ishte rreth katërmbëdhjetë vjeç.
— Ku shkoi?
— Nuk e dimë.
Valmiri u kthye nga portreti.
— Jo. Duhet të ketë diçka.
Yllka u ngrit.
— Ka.
— Çfarë?
— Enisi kishte një kuti.
Valmiri u afrua.
— Çfarë kishte brenda?
— Nuk e di. Ai nuk më tregoi kurrë.
— Ku është kutia?
Yllka e pa për disa sekonda.
— Mendoj se e la në jetimore.
Atë natë Valmiri nuk fjeti.
Ai qëndroi në bibliotekë deri pas mesnate.
Përpara kishte hapur të gjitha dosjet e vjetra të familjes.
Fotografi.
Raporte policie.
Gazeta.
Dokumente.
Çdo gjë që lidhej me zhdukjen e Enisit.
Në një fotografi të vjetër, Enisi ishte duke buzëqeshur.
Valmiri e preku me gisht.
— Ku je, vëlla?
Në mëngjes, ai mori makinën.
Yllka hipi bashkë me të.
— Do të shkojmë në jetimore, — tha Valmiri.
Pas disa orësh udhëtim, arritën në një ndërtesë të vjetër në periferi të një qyteti.
Jetimorja nuk dukej më si dikur.
Muret ishin të zbehura.
Oborri ishte i mbuluar me bar.
Në hyrje, një grua e moshuar po i priste.
Quhej Olta.
Ajo kishte punuar aty për më shumë se tridhjetë vjet.
Kur Valmiri i tregoi fotografinë, Olta u ul ngadalë në karrige.
— Enisi…
Ajo e tha emrin sikur po e nxirrte nga një kujtim shumë i largët.
— E mbani mend? — pyeti Valmiri.
— Si mund ta harroja?
Olta mori frymë thellë.
— Ishte një fëmijë ndryshe.
— Si?
— Nuk kërkonte lodra. Nuk kërkonte ëmbëlsira. Kërkonte vetëm një gjë.
— Çfarë?
— Të gjente familjen.
Valmiri uli kokën.
— A ju tha ndonjëherë mbiemrin?
Olta u mendua.
— Jo në fillim.
Pastaj ajo u ngrit dhe shkoi te një dollap.
Nxori një kuti kartoni.
— Këtë e kishte lënë pas.
Valmiri u afrua.
Kutia ishte e vogël dhe e vjetër.
Brenda kishte disa vizatime.
Një shtëpi.
Një pemë.
Një grua.
Një burrë.
Dhe dy djem.
Valmiri mori një vizatim.
Në cep ishte shkruar me laps:
“Unë dhe vëllai im.”
Ai u përpoq të mos qante.
Por pastaj Olta nxori një tjetër letër.
— Ka edhe këtë.
Valmiri e hapi.
Ishte një hartë.
Një vijë e kuqe lidhte disa vende.
Dhe në fund ishte shënuar një adresë.
Valmiri ngriti sytë.
— Çfarë është kjo?
Olta u përgjigj:
— Nuk e di.
Yllka iu afrua.
— Unë e kam parë këtë.
Valmiri u kthye.
— Ku?
— Enisi e vizatonte shpesh.
Olta tundi kokën.
— Ai thoshte se ishte rruga për në shtëpi.
Valmiri pa adresën.
Ajo nuk ishte adresa e shtëpisë së tyre.
Ishte një vend tjetër.
Një qytet tjetër.
— Duhet të shkojmë atje.
Olta e ndaloi.
— Prisni.
— Çfarë?
— Ka diçka që nuk ua kam thënë.
Valmiri u kthye.
— Çfarë?
Olta u ul përsëri.
— Natën para se Enisi të largohej, ai pati një debat me një burrë.
— Çfarë burri?
— Një burrë që kishte ardhur disa herë në jetimore.
— Pse?
— Nuk e dinim.
— Si quhej?
Olta heshti.
— Burri përdorte një emër tjetër.
Valmiri ndjeu një shqetësim të çuditshëm.
— Cilin emër?
Olta tha:
— Sali.
Valmiri u ngri.
Babai i tij quhej Burim.
Por Sali ishte emri i vëllait të Burimit.
Xhaxhai i Valmirit.
Një njeri që familja kishte thënë se ishte larguar jashtë vendit shumë vite më parë.
Valmiri nuk e kishte parë që kur ishte fëmijë.
— Jeni e sigurt? — pyeti ai.
— Po.
— Si dukej?
Olta e përshkroi.
Valmiri e njohu menjëherë.
Ishte xhaxhai i tij.
Por kjo nuk kishte kuptim.
— Xhaxhai im nuk kishte pse të ishte këtu.
Olta uli sytë.
— Ai i tha Enisit diçka.
— Çfarë?
— I tha se nëse donte të gjente familjen, duhej të harronte emrin e tij.
Valmiri ndjeu zemërim.
— Pse?
Olta nuk u përgjigj.
Në vend të saj, Yllka tha:
— Sepse dikush donte që ai të mos gjendej.
Heshtja mbushi dhomën.
Valmiri mori telefonin dhe telefonoi një hetues privat.
— Dua të kontrollosh gjithçka për xhaxhain tim, — tha ai. — Ku ka jetuar, ku ka punuar, çfarë ka bërë pas zhdukjes së Enisit. Gjithçka.
Por përgjigjja që mori dy ditë më vonë ishte edhe më e çuditshme.
Saliu nuk kishte ikur kurrë jashtë vendit.
Ai kishte jetuar për vite në të njëjtin qytet.
Madje kishte përdorur një mbiemër tjetër.
Dhe më e keqja ishte se kishte pasur lidhje me një kompani që dikur administronte pronat e familjes së Valmirit.
Valmiri nuk po kuptonte më asgjë.
Ai shkoi te shtëpia e vjetër e familjes.
Atje gjeti disa dokumente të babait.
Mes tyre ishte një kontratë e vjetër.
Në fund të faqes ishte firma e Saliut.
Por dokumenti kishte një datë.
Ishte firmosur tre ditë para zhdukjes së Enisit.
Valmiri ndjeu sikur dikush po i hiqte tokën nën këmbë.
Ai e telefonoi hetuesin.
— Dua të kontrollosh edhe diçka tjetër.
— Çfarë?
— Çdo transaksion financiar të Saliut pas asaj date.
Pas disa orësh erdhi përgjigjja.
Kishte një pagesë të madhe.
Një shumë e jashtëzakonshme.
Dhe pagesa ishte bërë për një grua.
Gruaja quhej Afërdita.
Valmiri nuk lëvizi.
Afërdita ishte nëna e tij.
Por nëna e tij kishte vdekur.
Kush kishte marrë paratë?
Hetuesi i shpjegoi se llogaria ishte hapur me emrin e saj, por ishte përdorur nga dikush tjetër.
Valmiri nuk po merrte më frymë normalisht.
Ai u kthye te shtëpia dhe kërkoi në dhomën e nënës.
Për herë të parë pas shumë vitesh, hapi dollapin që kishte mbetur pothuajse i paprekur.
Në fund të një sirtari gjeti një zarf.
Brenda ishte një letër.
Shkrimi ishte i nënës.
“Burim, nëse një ditë Valmiri e gjen këtë, duhet t’i tregosh të vërtetën.”
Valmiri u ul.
Vazhdonte të lexonte.
“Enisi nuk u zhduk rastësisht. Unë nuk kam besuar kurrë se ai u mor nga një i huaj. Atë ditë pashë Saliun duke folur me një burrë pranë makinës. Kur pyeta Burimin, ai më tha të mos flisja më.”
Valmiri ngriti kokën.
Letra vazhdonte.
“Burimi më kërkoi të heshtja. Më tha se Enisi do të kthehej. Por ai nuk u kthye. Pas disa muajsh, Saliu më tha se nëse flisja, do të humbisja edhe Valmirin.”
Valmiri e lëshoi letrën.
Për vite kishte menduar se babai i tij ishte thjesht një burrë i thyer nga humbja.
Tani po pyeste veten nëse babai kishte ditur më shumë.
Ai kërkoi dokumentet e vjetra të babait.
Në fund të një dosjeje gjeti një fotografi.
Ishte një foto e Enisit në jetimore.
Por në pjesën e pasme kishte një datë.
Dhe një adresë.
E njëjta adresë që kishte vizatuar Enisi në hartën e tij.
Valmiri dhe Yllka u nisën menjëherë.
Adresa çonte në një shtëpi të vogël në një zonë të qetë.
Kur trokitën, dera u hap nga një burrë rreth të dyzetave.
Valmiri e pa dhe ndjeu diçka që nuk mund ta shpjegonte.
Sytë.
Ishte fytyra e tij.
Por me disa tipare të nënës.
Burri i pa.
— Mund t’ju ndihmoj?
Valmiri nuk foli.
Yllka bëri një hap përpara.
— Enis?
Burri u zbeh.
Ai mbylli sytë për disa sekonda.
Pastaj tha:
— Kush jeni ju?
Valmiri nxori fotografinë.
— Unë jam Valmiri.
Burri nuk reagoi.
— Valmiri…?
— Vëllai yt.
Fytyra e burrit ndryshoi.
Ai u mbështet te dera.
— Jo.
Valmiri iu afrua.
— Po.
— Vëllai im kishte emër tjetër.
— Ti ke pasur shumë emra, — tha Valmiri. — Por për mua ke qenë gjithmonë Enisi.
Burri filloi të qante.
Nuk ishte skenë e madhe.
Nuk kishte britma.
Vetëm dy burra që qëndronin përballë njëri-tjetrit pas tridhjetë vitesh.
Enisi hapi derën.
— Hyni.
Brenda shtëpisë kishte shumë libra dhe disa fotografi.
Por një fotografi mbi tavolinë e bëri Valmirin të ndalej.
Ishte një grua e moshuar.
Valmiri e njohu.
— Kush është?
Enisi e pa fotografinë.
— Nëna ime.
Valmiri u hutua.
— Nëna jote?
— Po. Ajo më rriti.
— Ku është?
Enisi uli kokën.
— Ka vdekur para pesë vitesh.
Valmiri u ul.
Gjithçka po bëhej edhe më e ndërlikuar.
Enisi tregoi historinë e tij.
Pas largimit nga jetimorja, ai kishte jetuar me një grua që e kishte marrë në kujdestari.
Ajo i kishte thënë se e kishte gjetur të humbur.
Por ndër vite, Enisi kishte filluar të dyshonte.
Ai kishte kërkuar të dhëna për origjinën e tij.
Dhe kishte gjetur një dokument.
Një emër.
Valmiri.
— Pse nuk më kërkove? — pyeti Valmiri.
Enisi e pa drejt.
— E kërkova.
— Si?
— Për vite.
— Atëherë pse nuk më gjete?
Enisi heshti.
— Sepse çdo herë që afrohesha, dikush më paralajmëronte.
— Kush?
— Saliu.
Valmiri shtrëngoi duart.
— Çfarë të tha?
— Më tha se familja ime nuk më donte.
Valmiri u ngrit.
— Gënjeshtër.
— E di tani.
— Po atëherë?
— Atëherë isha fëmijë.
Enisi tregoi se Saliu i kishte thënë se familja kishte hequr dorë prej tij.
I kishte treguar edhe disa letra të falsifikuara.
Njëra prej tyre dukej sikur ishte shkruar nga Burimi.
Në letër thuhej se familja nuk donte më ta kërkonte.
Valmiri nuk e besonte.
— Babai nuk do të kishte bërë kurrë diçka të tillë.
Enisi nxori një zarf.
— Edhe unë mendova kështu.
Valmiri e hapi.
Brenda ishte një letër tjetër.
Këtë herë shkrimi ishte i Burimit.
Por vetëm një fjali ishte e shkruar:
“Enis, nëse kjo letër të arrin, dije se unë nuk të kam braktisur kurrë.”
Valmiri mbeti pa fjalë.
— Ku e gjete?
— Në shtëpinë e gruas që më rriti.
— Pse ishte aty?
— Sepse ajo më tregoi të vërtetën para se të vdiste.
Valmiri priti.
— Çfarë të vërtete?
Enisi mori frymë thellë.
— Ajo nuk më kishte gjetur rastësisht.
Heshtje.
— Saliu e kishte paguar.
Valmiri mbylli sytë.
Kjo ishte ajo që kishte ndodhur.
Por ende kishte një pyetje.
— Pse?
Enisi u ngrit dhe shkoi drejt një dollapi.
Nxori një dosje.
— Për pronën.
Valmiri e pa.
— Çfarë prone?
— Pronën e familjes.
Në atë kohë, babai i tyre kishte një kompani të madhe ndërtimi.
Nëse Enisi shpallej i zhdukur dhe më vonë i vdekur, trashëgimia do të kalonte te pjesëtarë të tjerë të familjes.
Saliu kishte dashur të kontrollonte gjithçka.
Por kishte një problem.
Burimi e kishte kuptuar.
Dhe kishte filluar të hetonte.
— Babai e dinte? — pyeti Valmiri.
— Po.
— Dhe pse nuk na tregoi?
Enisi uli kokën.
— Sepse kishte frikë.
Valmiri u ngrit.
— Nga Saliu?
— Jo vetëm nga ai.
— Nga kush tjetër?
Enisi pa nga dritarja.
— Nga dikush që ende nuk e kemi përmendur.
Yllka, e cila deri atëherë kishte heshtur, u afrua.
— Kush?
Enisi tha:
— Një njeri që punonte me babanë tuaj.
Valmiri e pyeti emrin.
Enisi nxori një fotografi.
Kur Valmiri e pa, fytyra iu zbardh.
Ishte një njeri që e njihte shumë mirë.
Ishte avokati i familjes.
Njeriu që kishte administruar pasurinë e tyre për më shumë se njëzet vjet.
Valmiri e kishte konsideruar gjithmonë si mik të familjes.
Por tani gjithçka po merrte një kuptim tjetër.
Saliu nuk kishte vepruar i vetëm.
Ata kishin falsifikuar dokumente.
Kishin manipuluar informacionet.
Kishin bërë që Enisi të humbte identitetin.
Por kishte edhe diçka që ata nuk e kishin llogaritur.
Yllka.
Sepse Yllka nuk ishte vetëm një shërbëtore që kishte njohur Enisin në jetimore.
Ajo kishte qenë dëshmitare e një bisede që kishte ndodhur natën para largimit të tij.
Dhe tani, pas kaq shumë vitesh, ajo kujtoi një detaj.
— E mbaj mend një gjë, — tha ajo.
Valmiri dhe Enisi u kthyen.
— Atë natë, Saliu nuk ishte vetëm.
— Me kë ishte?
Yllka mbylli sytë.
— Me avokatin.
Valmiri nuk foli.
Këtë herë kishte prova.
Dokumente.
Letra.
Fotografi.
Dhe një dëshmitare.
Ai i dorëzoi gjithçka autoriteteve.
Hetimi zgjati disa muaj.
U zbuluan dokumente të falsifikuara dhe transaksione të fshehta.
Disa nga personat që kishin qenë pjesë e skemës u përballën me drejtësinë.
Por për Valmirin, paratë nuk kishin më rëndësi.
Ai kishte fituar diçka që nuk blihej.
Vëllain.
Ditën kur Enisi u kthye për herë të parë në rezidencë, Valmiri nuk i përgatiti asnjë festë.
Nuk ftoi gazetarë.
Nuk thirri miq.
Vetëm e çoi në korridor.
Përballë portretit.
Enisi u ndal.
E pa gjatë.
— E mbajte këtu gjithë këto vite?
Valmiri tundi kokën.
— Po.
Enisi iu afrua portretit.
— Nuk e mbaj mend që të kem pozuar kështu.
Valmiri buzëqeshi.
— Ti ishe gjashtë vjeç. Kishe ikur nga karrigia tri herë gjatë pikturimit.
Enisi qeshi.
Për herë të parë pas dekadash, ajo shtëpi dëgjoi përsëri një të qeshur që i përkiste atij fëmije.
Yllka po qëndronte në fund të korridorit.
Enisi e pa.
— Ti më mbajte mend.
Yllka buzëqeshi.
— Ti nuk ishe nga ata fëmijë që harroheshin.
Enisi e përqafoi.
Por historia nuk mbaroi aty.
Disa javë më vonë, ndërsa po rregullonin dokumentet e vjetra të familjes, Enisi gjeti një zarf të fshehur pas pjesës së pasme të portretit.
Ai ishte shumë i vjetër.
Mbi të ishte shkruar vetëm:
“Vetëm për Enisin.”
Valmiri u afrua.
— Hape.
Enisi e hapi.
Brenda ishte një letër nga nëna e tyre.
Këtë herë, ajo kishte shkruar gjithçka.
“Enis, nëse po e lexon këtë, do të thotë se më në fund je kthyer në shtëpi. Kam kaluar shumë vite duke besuar se një ditë do të të shoh përsëri. Nëse nuk jam gjallë, mos u zemëro me babanë tënd. Ai u përpoq të të gjente. Por dikush e bindi se çdo përpjekje tjetër do të rrezikonte Valmirin.”
Enisi po qante.
Valmiri po ashtu.
Por në fund të letrës kishte një fjali që i bëri të dy të ndalonin.
“Ka një sekret tjetër që nuk ia kam treguar askujt.”
Valmiri pa Enisin.
— Vazhdon?
Enisi tundi kokën.
Ata lexuan.
“Kur Enisi u zhduk, ai nuk ishte fëmija i vetëm që u zhduk atë ditë.”
Valmiri ngriti kokën.
— Çfarë do të thotë kjo?
Në fund të letrës ishte vetëm një emër.
Olta.
Por Olta ishte gruaja që i kishte ndihmuar në jetimore.
Valmiri nuk mund ta besonte.
Të nesërmen u kthyen tek ajo.
Kur i treguan letrën, Olta heshti gjatë.
Pastaj tha:
— Nëna juaj nuk duhej ta kishte shkruar atë.
— Çfarë fsheh? — pyeti Valmiri.
Olta mori frymë thellë.
— Enisi nuk ishte fëmija i vetëm që Saliu kishte marrë nga familjet.
— Sa ishin?
Olta uli kokën.
— Katër.
— Katër?
— Po.
— Ku janë?
Olta nuk u përgjigj.
— Olta!
Ajo më në fund tha:
— Nuk e di.
Pastaj nxori një dosje të vjetër.
Brenda kishte katër fotografi.
Në të parën ishte Enisi.
Në të dytën një vajzë.
Në të tretën një djalë.
Në të katërtën një fëmijë tjetër.
Në anën e pasme të fotografive ishin shkruar emrat e familjeve.
Valmiri lexoi të parën.
Pastaj të dytën.
Dhe në fotografinë e fundit u ndal.
Mbi të ishte shkruar një mbiemër që ai e njihte shumë mirë.
Ishte mbiemri i tij.
Valmiri e pa Enisin.
— Çfarë do të thotë kjo?
Enisi nuk foli.
Yllka mori fotografinë.
— Mos më thuaj se…
Olta mbylli sytë.
— Po.
— Çfarë? — pyeti Valmiri.
Olta ngriti kokën.
— Ju nuk ishit dy fëmijë në atë familje.
Heshtje.
— Ishe tre.
Valmiri ndjeu sikur koha u ndal.
— Kush është i treti?
Olta e ktheu fotografinë.
Në pjesën e pasme kishte një emër.
Një emër që Valmiri nuk e kishte dëgjuar kurrë.
Por poshtë emrit ishte shkruar një fjali:
“Fëmija i tretë u largua para se të vinte policia.”
Valmiri e shikoi Enisin.
Enisi po qante.
— Unë nuk e kam ditur kurrë.
Valmiri mori frymë thellë.
Për tridhjetë vjet kishte kërkuar një vëlla.
Tani kishte gjetur Enisin.
Por papritur kuptoi se historia e familjes së tij kishte qenë shumë më e madhe nga sa kishte menduar.
Portreti në korridor nuk kishte sjellë vetëm një vëlla në shtëpi.
Kishte hapur një derë drejt një sekreti që familja e kishte mbajtur të mbyllur për breza.
Dhe kur Valmiri doli nga jetimorja atë mbrëmje, mbante në dorë fotografinë e fëmijës së tretë.
Ai pa Enisin.
Pastaj Yllkën.
— Do ta gjejmë edhe atë.
Enisi tundi kokën.
— Këtë herë, nuk do të presim tridhjetë vjet.
Ata u nisën drejt makinës.
Por askush prej tyre nuk e vuri re një grua të moshuar që po qëndronte në anën tjetër të rrugës.
Ajo po i shikonte.
Dhe në dorë mbante një fotografi identike me atë që kishte Valmiri.
Kur makina u largua, gruaja nxori telefonin.
Telefonoi dikë.
— Ata e gjetën Enisin.
Pauzë.
Pastaj shtoi:
— Dhe tani kanë gjetur edhe fotografinë.
Zëri në anën tjetër pyeti:
— Çfarë do të bëjmë?
Gruaja pa drejt rrugës ku ishte zhdukur makina.
— Tani nuk kemi më ku të fshihemi.
Ajo mbylli telefonin.
Dhe për herë të parë pas tridhjetë vitesh, një sekret i vjetër familjar ishte gati të dilte plotësisht në dritë.
Valmiri mendonte se kishte gjetur fundin e historisë së vëllait të humbur.
Por në të vërtetë, ai sapo kishte gjetur fillimin.
Sepse portreti që kishte qëndruar për vite mbi oxhak nuk kishte qenë vetëm kujtimi i një fëmije të humbur.
Kishte qenë çelësi i një historie që dikush kishte bërë gjithçka për ta varrosur.
Dhe tani, për herë të parë, tre dekada heshtje po thyheshin.
Valmiri kishte një premtim të ri.
Do ta gjente edhe fëmijën e tretë.
Pavarësisht sa larg ishte.
Pavarësisht sa njerëz do të përpiqeshin ta ndalonin.
Sepse këtë herë ai nuk ishte më një djalë dhjetëvjeçar që premtonte se do ta gjente vëllain.
Ishte një burrë që kishte mësuar se disa të vërteta mund të vonohen për dekada, por nuk zhduken kurrë.
Të nesërmen në mëngjes, Valmiri nuk priti as të pinte kafenë.
Ai e kishte kaluar gjithë natën duke parë fotografinë e fëmijës së tretë.
Në fotografi ishte një djalë rreth tre vjeç. Kishte flokë të zinj, faqe të rrumbullakëta dhe një shenjë të vogël pranë vetullës së djathtë.
Por ajo që e kishte bërë Valmirin të mos flinte nuk ishte fytyra.
Ishte emri.
Në pjesën e pasme të fotografisë shkruhej:
“Ardit. Lindur më 14 maj.”
Poshtë emrit ishte një tjetër shënim.
“Fëmija u dorëzua te familja Dervishi.”
Valmiri e lexoi disa herë.
— Familja Dervishi… — përsëriti me zë të ulët.
Enisi, i cili ishte ulur përballë tij, ngriti kokën.
— E njeh?
Valmiri tundi kokën.
— Jo.
Yllka mori fotografinë.
— Duhet të gjejmë se ku kanë jetuar.
Valmiri mori telefonin dhe kontaktoi përsëri hetuesin.
Këtë herë i dha vetëm një emër.
Ardit.
Dhe një datë lindjeje.
Hetuesi premtoi se do të kërkonte në regjistrat e vjetër.
Por përgjigjja nuk erdhi atë ditë.
As të nesërmen.
As ditën pas saj.
Valmiri filloi të mendonte se edhe kjo gjurmë do të humbiste si të gjitha të tjerat.
Pastaj, një mbrëmje, telefoni i tij ra.
— E gjeta, — tha hetuesi.
Valmiri u ngrit menjëherë nga karrigia.
— Ku është?
— Nuk është e thjeshtë.
— Çfarë do të thotë?
— Arditi ekziston. Por emri është ndryshuar.
Valmiri heshti.
— Si quhet tani?
Hetuesi bëri një pauzë.
— Arbër Dervishi.
Valmiri ndjeu një goditje në gjoks.
— Ku jeton?
— Në të njëjtin qytet ku ka jetuar familja Dervishi. Por ka diçka tjetër.
— Çfarë?
— Ai është rreth tridhjetë e pesë vjeç. Është mjek.
Enisi u ngrit.
— Mjek?
— Po, — vazhdoi hetuesi. — Dhe punon në një spital të madh.
Valmiri mbylli sytë.
Për kaq vite kishin kërkuar një fëmijë të humbur.
Dhe tani ai ishte një burrë që shpëtonte njerëz çdo ditë.
Por kishte edhe një detaj tjetër.
— Çfarë? — pyeti Valmiri.
— Arbër Dervishi është martuar. Ka dy fëmijë. Dhe, sipas të dhënave, ai nuk e di asgjë për origjinën e tij.
Valmiri nuk foli për disa sekonda.
— Mos i trego askujt, — tha më në fund. — Ne do të shkojmë vetë.
Të nesërmen, Valmiri, Enisi dhe Yllka u nisën drejt qytetit.
Gjatë gjithë rrugës, Enisi mbante në dorë fotografinë.
— Mendon se do të na besojë? — pyeti.
Valmiri pa rrugën përpara.
— Nuk e di.
— Po nëse nuk është ai?
— Atëherë do të vazhdojmë.
Pas disa orësh, arritën para spitalit.
Valmiri nuk hyri menjëherë.
Qëndroi disa minuta jashtë dhe pa njerëzit që hynin e dilnin.
— Çfarë po pret? — pyeti Yllka.
Valmiri buzëqeshi lehtë.
— Po mbledh guximin.
Në korridorin e spitalit ishte qetë.
Një infermiere i drejtoi drejt repartit ku punonte Arbëri.
Kur Valmiri e pa për herë të parë, ndjeu diçka që nuk mund ta shpjegonte.
Arbëri ishte duke folur me një paciente.
Ai buzëqeshi dhe i tha diçka qetësuese.
Pastaj u kthye.
Për një çast, sytë e tij u takuan me ata të Valmirit.
Valmiri u ngri.
Ishte një ndjesi e çuditshme.
Nuk kishte arsye logjike.
Por kishte diçka familjare.
Një lëvizje të fytyrës.
Edhe buzëqeshja.
Ishte ajo buzëqeshje që Valmiri e kishte parë dikur te një fëmijë në fotografitë e nënës.
Arbëri u afrua.
— Mund t’ju ndihmoj?
Valmiri nuk e dinte si ta fillonte.
— Emri yt është Arbër Dervishi?
— Po.
— A mund të flasim pak?
Arbëri pa nga infermierja, pastaj tek ai.
— Sigurisht.
U ulën në një dhomë të vogël.
Valmiri vendosi fotografinë mbi tavolinë.
Arbëri e pa.
Në fillim nuk reagoi.
Pastaj fytyra iu ndryshua.
— Kush është ky?
Valmiri e pa në sy.
— Ti.
Arbëri qeshi lehtë, sikur mendoi se ishte shaka.
— Nuk jam unë.
— Kjo fotografi është bërë kur ishe tre vjeç.
Arbëri e mori fotografinë.
Gishtat filluan t’i dridheshin.
— Ku e keni marrë?
— Në një dosje të vjetër.
— Nuk kuptoj.
Valmiri heshti.
Pastaj tha fjalinë që kishte menduar gjatë gjithë natës.
— Mendojmë se ti je vëllai ynë.
Arbëri nuk foli.
Ai vetëm i shikoi.
Pastaj qeshi përsëri, por këtë herë buzëqeshja ishte e pasigurt.
— Nuk kam vëllezër.
Enisi u ngrit.
— Ke.
Arbëri e pa.
Enisi nxori një fotografi të vjetër.
Ishte fotografia e tre fëmijëve.
Arbëri e mori.
— Kush jeni ju?
Enisi tregoi veten.
— Unë jam Enisi.
Pastaj tregoi Valmirin.
— Ky është Valmiri.
Arbëri shikoi fotografinë.
Në fytyrën e tij u shfaq një shprehje e çuditshme.
— Enis…
Ai e përsëriti emrin sikur po përpiqej ta kujtonte.
Pastaj i vendosi dorën në kokë.
— Nuk e di pse, por ky emër më duket i njohur.
Valmiri nuk tha asgjë.
Në atë moment, Arbëri u ngrit dhe doli nga dhoma.
Pas disa minutash u kthye me një kuti të vogël.
— Kam diçka që nuk e kam kuptuar kurrë.
Ai e hapi.
Brenda kishte një makinë të vogël lodër, një fotografi të vjetër dhe një copë letre.
— Këtë ma dha nëna ime para se të vdiste.
Valmiri mori letrën.
Shkrimi ishte i vjetër.
Në të shkruhej:
“Arbër, një ditë mund të vijnë njerëz që të thonë se je pjesë e një familjeje tjetër. Mos i beso menjëherë. Por nëse njëri prej tyre të thërret me një emër që nuk e ke dëgjuar prej kohësh, dëgjoje.”
Arbëri u ul.
— Nuk e kam kuptuar kurrë këtë letër.
Enisi iu afrua.
— A kishte ndonjë emër tjetër që të thërrisnin kur ishe i vogël?
Arbëri u mendua.
— Nëna më thoshte ndonjëherë “Diti”.
Valmiri dhe Enisi u panë.
Yllka filloi të qante.
— Enisi e quante “Diti”.
Arbëri ngriti kokën.
— Çfarë?
Yllka buzëqeshi mes lotëve.
— Kur ishe i vogël, Enisi nuk arrinte ta shqiptonte mirë emrin Ardit. Të thërriste Diti.
Arbëri mbeti pa fjalë.
Ai u ngrit dhe doli nga dhoma.
Pas pak dëgjuan zërin e tij.
— Prisni.
U kthye me një fotografi tjetër.
Ishte një fotografi e tre fëmijëve.
Por ishte shumë e vjetër dhe fytyrat mezi dukeshin.
Në njërën anë ishte Valmiri.
Në mes Enisi.
Dhe në anën tjetër një fëmijë i vogël.
Arbëri e pa.
— Këtë ma dha nëna kur isha pesë vjeç.
Valmiri e mori.
Nëna e tyre kishte qenë fotografja.
Ai e njohu menjëherë.
— Është nëna ime.
Arbëri e shikoi.
Për disa sekonda, askush nuk foli.
Pastaj ai tha:
— Atëherë… ju jeni familja ime?
Valmiri iu afrua.
— Po.
Arbëri filloi të qante.
Jo nga frika.
Jo nga tronditja.
Por nga një ndjenjë që kishte qenë pa emër gjithë jetën.
Ai kishte pasur gjithmonë ndjesinë se diçka i mungonte.
Tani e kuptonte çfarë.
Familja.
Tre vëllezërit u përqafuan.
Yllka u kthye nga dritarja dhe fshiu lotët.
Por ende kishte një pyetje.
— Pse na morën? — pyeti Arbëri.
Valmiri nuk donte t’i tregonte menjëherë gjithçka.
Por Arbëri meritonte të vërtetën.
— Për pasurinë.
Ai i tregoi gjithçka.
Për Saliun.
Për dokumentet e falsifikuara.
Për njerëzit që kishin fshehur identitetet.
Për babanë e tyre që kishte kërkuar t’i gjente.
Arbëri dëgjoi në heshtje.
Pastaj tha:
— Pra, gjithë jetën kam menduar se prindërit që më rritën ishin prindërit e mi.
Enisi ia vendosi dorën mbi shpatull.
— Ata të deshën.
Arbëri uli kokën.
— E di.
— Nuk duhet t’i harrosh për shkak nesh, — tha Valmiri.
Arbëri ngriti sytë.
— Nuk do t’i harroj.
Kjo ishte ndoshta gjëja më e rëndësishme që mund të thoshte.
Sepse ata nuk po kërkonin të zëvendësonin të kaluarën.
Po e bashkonin.
Disa javë më vonë, tre vëllezërit u kthyen në rezidencë.
Valmiri kishte përgatitur një darkë të vogël.
Nuk kishte gazetarë.
Nuk kishte kamera.
Vetëm ata.
Yllka.
Dhe Olta.
Në mes të tavolinës ishte vendosur një fotografi e vjetër e Afërditës dhe Burimit.
Arbëri e pa gjatë.
— Do të doja t’i kisha njohur.
Valmiri u ul pranë tij.
— Unë do të të tregoj gjithçka që mbaj mend.
Enisi buzëqeshi.
— Edhe unë.
Ata folën deri vonë.
Për fëmijërinë.
Për nënën.
Për babanë.
Për lojërat.
Për kopshtin.
Për gjërat e vogla që kishin menduar se i kishin harruar.
Dhe në fund, Valmiri i çoi të dy te korridori.
Portreti ishte ende aty.
Por tani nuk dukej më i dhimbshëm.
Enisi qëndroi përpara tij.
Arbëri gjithashtu.
Valmiri u vendos mes tyre.
— Këtu filloi gjithçka, — tha ai.
Yllka buzëqeshi.
— Jo.
Të tre u kthyen.
— Ku filloi atëherë? — pyeti Enisi.
Yllka pa portretin.
— Në zemrën e një nëne që nuk pushoi kurrë së besuari se fëmijët e saj do të ktheheshin.
Heshtja që pasoi ishte e ngrohtë.
Disa muaj më vonë, rezidenca ndryshoi.
Dhoma që për vite kishte qenë bosh u hap.
Fotografitë e vjetra u vendosën në mure.
Në një nga dhomat u vendosën tre fotografi të mëdha.
Valmiri.
Enisi.
Arbëri.
Poshtë tyre ishte një fjali e vetme:
“Tre vëllezër. Një familje. Një jetë e humbur dhe e gjetur përsëri.”
Por Valmiri nuk e mbajti pasurinë vetëm për vete.
Ai krijoi një fondacion për fëmijët që rriteshin pa familje.
Yllka u bë pjesë e tij.
Olta gjithashtu.
Dhe çdo vit, në ditën kur Enisi ishte zhdukur, tre vëllezërit shkonin në jetimore.
Jo për të kujtuar dhimbjen.
Por për t’u kujtuar fëmijëve atje se një njeri nuk përcaktohet nga vendi ku është lënë.
Një ditë, një djalë i vogël iu afrua Valmirit.
— A është e vërtetë që ju e gjetët vëllain tuaj pas tridhjetë vitesh?
Valmiri u ul pranë tij.
— Po.
— Si?
Valmiri buzëqeshi.
— Dikush e mbajti mend.
Djali pa nga Yllka.
— Kush?
Valmiri u kthye nga ajo.
— Një grua që nuk e harroi fytyrën e një fëmije.
Yllka buzëqeshi.
Dhe kështu, pas më shumë se tridhjetë vitesh, historia që kishte nisur me një portret përfundoi me tre vëllezër të ulur në të njëjtën tryezë.
Valmiri e mbajti premtimin që i kishte bërë Enisit kur ishte vetëm dhjetë vjeç.
Por tani kishte mbajtur edhe një tjetër.
Nuk do të lejonte që historia e tyre të përsëritej te fëmijë të tjerë.
Portreti që dikur i kujtonte një humbje u bë simboli i diçkaje tjetër.
Se disa njerëz mund të humbasin nga sytë për vite.
Mund të ndryshojnë emër.
Mund të rriten në shtëpi të tjera.
Mund të besojnë se nuk kanë më askënd.
Por dashuria e vërtetë e familjes mund të kalojë vite, qytete dhe gënjeshtra pa u zhdukur.
Dhe atë mbrëmje, kur të tre vëllezërit dolën nga korridori, Valmiri u kthye edhe një herë nga portreti.
Për herë të parë nuk ndjeu dhimbje.
Vetëm buzëqeshi.
Sepse fëmija në portret nuk ishte më një kujtim i humbur.
Ishte dëshmia se tre vëllezër që dikur ishin ndarë nga një sekret i tmerrshëm, më në fund kishin gjetur rrugën për t’u kthyer në shtëpi.
Nëse ky tregim të pëlqeu, atëherë lexo edhe:
Ose këtë tregim:
“Mos e mbaj fëmijën”, i tha milioneri — 3 vite më vonë, ajo u shfaq para tij me trinjakët
“Mos e mbaj fëmijën”, i tha milioneri — 3 vite më vonë, ajo u shfaq para tij me trinjakët
