Eh, moj motër, po t’i dish të gjitha ato që kam parë e kam dëgjuar unë me këta sytë e mi gjatë atyre viteve në spitalin e qytetit, besomë që do të rrënqetheshe e tëra! Unë jam Luljeta. Sot jam në pension e mbledh mendtë e mia me një filxhan kafe përpara, por ajo ditë… oh, ajo ditë vjeshte e mallkuar më ka mbetur e ngulur në krye si gozhdë. Nuk fshihet dot nga mendja as po të jetosh njëqind vjet.
Ajo punë spitali, te ne në krahinë, gjithmonë ka qenë një rrëmujë e vërtetë. Sëmundja e fukarallëku bashkë, prapëseprapë njerëzit lindnin e vdisnin në ato korridore të ftohta me mure të verdha e të kalbura nga lagështira. Bëhej një rrëmujë që s’merrej vesh kush ishte mjek e kush pacient. Aty tek dera e maternitetit, o zot, çfarë nuk shihje!
Ajo ditë filloi mbarë e mbrapsht. Mjeku ynë kryesor, Edmondi—një burrë trupmadh, me flokë të thyer e me ato sytë e tij si shqiponjë që të thepnin deri në palcë—ishte bërë zjarri vetë. Porsa hapi derën e korridorit të madh, zëri i tij shpërtheu si rrufe në qiell të hapur: — Çfarë është kjo situatë këtu, o njerëz?! Çfarë bëhet kështu?!
Të gjithë ngrirën në vend. Edmondi nuk ishte nga ata që bënin llapa-llapa kot. Kish tridhjetë vjet punë mbi shpinë, kishte parë me mijëra plagë e ditë të vështira, po kur inatoset ai, dridhej guri e druri. E megjithatë, mbrapa asaj pamjes së tij të ashpër, kishte një zemër që i qante për tjetrin, ndonëse nuk e jepte veten kollaj.
Në mes të korridorit, mbi një stol të vjetër druri të shkatërruar që kërciste te çdo lëvizje, po përpëlitej një vajzë e re. Ishte bërë dyllë i verdhë në fytyrë, pa pikë gjaku. Shtrëngonte barkun e saj të fryrë me të dyja duart e nga buzët nuk i dilte asnjë fjalë, vetëm ca psherëtima të mbytura që të pritnin shpirtin. Ajo ishte Enkela, po ne në ato momente as emrin nuk ia dinim. Ajo qenie e mjerë kishte afër dyzet minuta që lëngonte mbi atë stol dhe askush nuk i afrohej.
Pse thoni ju? E po, se kjo botë është bërë me para! Enkela kishte rënë pa ndjenja në mes të rrugës, në pluhur. Ca kalimtarë të mirë e kishin parë me atë bark te goja, kishin marrë në telefon ambulancën e e kishin sjellë në spital. Po kur mbërriti aty… asnjë dokument me vete, asnjë lek të vetëm në xhep. E siç e ka zakon kjo jetë e egër, po nuk pate paranë në dorë, shpesh të shohin si leckë rrugësh.
Aty pranë ishte Elidona, një infermiere e re, porsa kishte mbaruar shkollën e vinte me atë vrullin e rinise. Të shkretës Elidonë po i dridheshin duart e këmbët nga meraku. E pa vajzën që po hiqte picirrin mbi stol dhe guxoi t’i dilte para mami Altinës, asaj pandojës së vjetër të repartit.
— O teze Altinë, po pashë Zotin, si do ta lëmë kështu këtë cupë?!—I lutej Elidona me zërin që i dridhej sipër te fyti.—Ajo po lind këtu në mes të korridorit! Ta fusim brenda një herë, ta shpëtojmë atë e atë fëmijë, e pastaj merremi me letrat e me paratë!
Por Altina, o zot, Altina ishte e prerë e tharë nga jeta. Kish njëzet vjet në atë maternitet e zemra i ishte bërë si gur graniti. Nuk ia fuste më syri asnjë lot. Ajo mbante në duar një bllok me kartela e as që e ngriti shikimin.
— Mbylle gojën ti e shih punën tënde!—ia preu Altina me një zë të akullt që të ngrijte gjakun.—Çfarë mendon ti se këtu është strehë e të varfërve? Nuk kemi vend për çdo vajzë rruge që vjen pa asnjë letër e pa asnjë lek! Reparti është plot me gra që kanë paguar e kanë zënë radhën prej muajsh. Ne jemi duke u mbytur në punë, kemi dy ditë pa vënë gjumë në sy!
Ajo fjalë ishte si goditje thike. E vërteta ishte se spitali ynë po falimentonte. Punonim me dy lekë të qelbura. Mjekët e rinj e të zgjuar iknin me vrap te spitalet e mëdha të kryeqytetit, ku paguheshin mirë e nuk fshinin djersët me mëngë këmishash si ne. Te ne mbeteshin vetëm ata që s’kishte ku t’i çonte fati ose njerëz si Edmondi që e donin këtë vend me gjithë shpirt. E kështu, ato pak mami si Altina detyroheshin të bënin turne dyfishe, pa ngrënë e pa fjetur, derisa u ishte shterur çdo pikë mëshire.
Altina e kishte kapur Enkelën prej krahu si një leckë, e kishte tërhequr zvarrë deri te ai stol e e kishte lënë aty si send të padobishëm, për të vrapuar vetë te tre gra të tjera që po lindnin në sallë.
Roni, një nga sanitarët e spitalit që po fshinte dyshemenë aty pranë, po e shikonte skenën e mekte me vete, po kush guxonte t’i fliste Altinës? Asnjë!
Por kur Edmondi pa atë skenë, e kaploi tërbimi.
— Futeni brenda tani!—urdhëroi ai me një ton që nuk duronte asnjë fjalë mbrapsht.—Iu bëftë dita e zezë! Bëjeni gati dhomën e parë të lirë! Do merrem vetë me të pas dy minutash.
Ne ngritëm sytë të çuditur. Zot i madh! Edmondi kishte vite që nuk hynte vetë në lindje të zakonshme, ia linte gjithmonë mamive se kishte operacione të rënda e punë kirurgjikale për të bërë. Por ajo pamje e asaj vajze të shkretë që vuante pa pasur njeri në këtë botë, ia kishte prekur atë fillin e fshehur të shpirtit.
Në ato minuta që Enkelën po e shtronin në shtrat, hyra unë me një mbulesë të pastër e me disa pajisje. Pas meje hyri Edmondi, duke përveshur mëngët e përparëses së bardhë.
Aty te dera po priste e frikësuar tjetra sanitare, Arjeta, një grua e mirë por gjithmonë e stresuar nga puna e tepërt.
— O doktor Edmond,—pëshpëriti Arjeta duke dridhur duart,—të lutem, mos u kap me Altinën… E di që gaboi me këtë vajzën, po ajo ka dy ditë rresht në këmbë, me vetëm dy orë gjumë mbi një karrige druri. E shkreta infermiere që duhej ta ndihmonte është sëmurë me grip që javën e kaluar e nuk ka ardhur fare…
— Boll!—ia preu Edmondi rreptë, por pa bërtitur.—Nuk është koha për justifikime tani. Kemi një jetë në duar. Bëni punën e lini fjalët!
Dhe ashtu bëmë. Edmondi u afrua te krevati ku po dergjej Enkela. Ajo po dridhej e tëra, me gjakun që i kishte ikur nga fytyra, por kur pa Edmondin që iu ul pranë e i mori dorën, sytë e saj të mëhenj e të zi u mbushën me lot.
— Më ndihmo… të lutem…—pëshpëriti ajo me një zë aq të hollë sa mezi dëgjohej.
E dini çfarë ndodhi atëherë? Edmondi u ul plotësisht përmbi të, i hoqi flokët e djersitur nga balli e papritur ngriu. I gjithë trupi i doktorit u drodh sikur ta kishte goditur rrufeja! Sytë e tij u zmadhuan, e duart, ato duar kirurgu që s’kishin dridhur kurrë në jetë, nisën të dridheshin si gjethe vjeshte.
Unë e pashë e u tremba. — Doktor? Çfarë ke?—pyeta unë me gjysmë zëri.
Edmondi nuk më kthye përgjigje. Ai thjesht po e vështronte atë vajzë me një habi e dhimbje aq të madhe sa duket se i ra mbrojtja që kishte mbajtur për tridhjetë vjet. — Enkela…?—tha ai me një zë që nuk i ngjante fare zërit të tij të zakonshëm. Ishte zëri i një burri të thyer.
Vajza hapi sytë me vështirësi, e shikoi përmes lotëve e me atë frymëmarrje të shpejtuar tha: — Xha… xha Edmond…?
E morët vesh ju apo jo? Ajo vajzë nuk ishte një e panjohur nga rruga! Ajo ishte vajza e fqinjit të tij të vjetër, e Malsorit, njeriut me të cilin Edmondi kishte rritur fëmijët e kishte ndarë bukën e kripën për njëzet vjet me radhë në fshatin e tyre të lindjes, para se jeta t’i ndante e secili të merrte rrugët e veta. Malsori kishte ndërruar jetë disa vite më parë, e Edmondi kishte humbur çdo kontakt me familjen e tij. Dhe ja ku ishte vajza e shkretë e Malsorit, e mbetur e vetme në këtë botë, duke derdhur gjak te stoli i spitalit ku ai vetë ishte drejtor!
— Zoti im…—pëshpëriti Edmondi e mbuloi fytyrën me duar për një sekondë, sikur po kërkonte ndihmë nga qielli. Pastaj u kthye nga ne me një sy që i ndriste nga tërbimi e pendesa.—Mblidhni të gjithë! Çoni mesazh Erijonës e Burimit menjëherë! Kjo vajzë duhet të shpëtojë, kjo vajzë është gjaku im!
Aty gjerat ndryshuan brenda një sekonde. Ai spital që deri më parë dukej si një varrezë e ftohtë, u kthye në një koshere bletësh. Erijona, mjekja jonë më e mirë e reanimacionit, hyri me vrap pa hequr as pallton e shiut. Pas saj erdhi Burimi, një djalë i zgjuar e i shkathët, pediatri ynë më i mirë, që la çdo gjë përgjysmë e vrapoi te dhoma e Enkelës.
E shkreta Altinë, kur e mori vesh se kush ishte vajza që kishte lënë mbi stol, u zverdh e tëra. I ra ajo mendjemadhësia e egërsia si me dorë. Erdhi te dera e dhomës me sy të ulur, me duart që i dridheshin te tabaku me gjilpëra. Edmondi as nuk e shikoi, por zëri i tij ndaj nesh ishte si urdhër ushtarak: — Serumet tani! Erijona, merre monitorin! Burim, bëhu gati për beben! Elidona, më rri pranë me instrumenet! Tani nuk ka më lodhje, nuk ka më “s’kemi vend”!
Ajo natë ishte një luftë e vërtetë, motër. Një luftë mes jetës e vdekjes. Enkela kishte kaluar një gjendje shumë të rëndë, gjakderdhja nuk po i ndalej e fëmija po zëvendësohej nga mungesa e oksigjenit. Por Edmondi nuk u dorëzua. Ai punoi për tre orë me radhë me një përqendrim aq të madh sa djersët i pikonin nga balli te dyshemeja. Unë i fshija djersët me garzë çdo dy minuta. Erijona po mbante frymëmarrjen e vajzës me aparatura, ndërsa Burimi po bënte çmos të mbante zemrën e foshnjës duke rrahur.
Në dhomë mbizotëronte vetëm zëri monoton i aparateve e frymëmarrja e rëndë e jonë. Askush nuk fliste më kot. Të gjithë e dinim se po të humbiste ajo vajzë, diçka te ne do të vdiste përgjithmonë.
Dhe pastaj… prapë rreth orës katër të mëngjesit, kur nata po thyhej e po zbardhte drita e parë e diellit përmes dritares së pisët të spitalit, në dhomë jehoi një tingull.
Një e qarë e vogël, e hollë, po e fuqishme!
— Waah! Waah!
Për Zotin, të gjithëve na rrodhën lotët! Burimi e ngriti beben lart—një vajzë e vogël, e bukur si një dritë ylli, megjithëse pak e vogël nga pesha. — Është gjallë!—thirri Burimi me një buzëqeshje që i shkonte nga veshi në vesh.—Është shëndoshë e mirë!
Edmondi u mbështet për muri, i shterur nga fuqitë. Shikoi nga dritarja e pastaj nga foshnja. Për herë të parë në aq shumë vite, unë pashë atë burrë të fortë të qante pa zë. Lotët i rrridhnin mbi faqe e i pikonin mbi përparësen e përgjakur.
Enkela hapi sytë ngadalë. Ishte e lodhur, por e gjallë. Erijona i solli foshnjën pranë faqeve të saj. — Pa shih se çfarë gocë ke lindur, moj shpirt,—i tha Erijona me zë të ëmbël.
Enkela e shikoi vajzën e saj, pastaj kthye sytë nga Edmondi. — Xha Edmond… faleminderit…—pëshpëriti ajo.
Edmondi u afrua, u ul përsëri pranë saj e i mori dorën me shumë butësi. — Jo mua, moj bijë,—i tha ai me zë të thyer.—Ti më fal mua. Më fal mua e këtë spital të mallkuar që të la te ai stol… Por të betohem në kujtimin e babait tënd, të Malsorit, se sa të jem unë gjallë, ty e këtij fëmije nuk do t’ju mungojë kurrë asnjë e mirë në këtë jetë. Ti nuk je më e vetme.
Ajo ditë ndryshoi çdo gjë te ne. Altina doli jashtë e u ul te ai stoli i vjetër i drurit në korridor, e mbuloi fytyrën me duar e qau me ngashërim për orë të tëra. Ajo ngjarje i zgjoi të gjithë nga ajo mpirja e egër e punës. Që nga ajo ditë, askush më në atë spital nuk u kthye pas pa u ndihmuar, kish apo nuk kish para në xhep.
Roni me Arjetën e pastruan atë korridor e e rregulluan atë stol, po Edmondi dha urdhër të hiqej fare nga aty e të vendoseshin krevate të reja për çdo njeri që kapte pragu i derës.
Ja kështu ka qenë ajo histori, moj motër. Sa herë që e kujtoj, më përshkon një dridhje në trup. Jeta është e çuditshme, të përplas ku nuk e mendon, por prapëseprapë, po pate një grimcë shpirt e dashuri për tjetrin, drita e gjen rrugën edhe nëpër terrin më të zi.
Nëse ju pëlqeu kjo histori, atëherë lexo edhe:
Helmi në Shtëpinë e Madhe: Si e zbuloi Agroni tradhtinë e familjes dhe lotët e Lirisë
Ose këtë tregim:
Mëkati i Fshehur i Arbenit: Kur Muaji i Mjaltit U Kthye në Makth
